• Bài viết mới

  • Thư viện

  • Chuyên mục

  • Tag

  • Join 904 other followers

  • Bài viết mới

  • Blog – theo dõi

  • Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

    Join 904 other followers

Lê Quí Đôn và Vân Đài Loại Ngữ.

Vân Đài Loại Ngữ được Lê Quý Đôn hoàn thành vào năm 1773, lúc ông 47 tuổi. Tác phẩm này được xem như một loại “bách khoa thư”, đồ sộ nhất thời Trung đại Việt Nam, tập hợp các tri thức về triết học, khoa học, văn học… sắp xếp theo thứ tự: Vũ trụ luận, địa lý, điển lệ, chế độ, văn nghệ, ngôn ngữ, văn tự, sản vật tự nhiên, xã hội… Vân Đài Loại Ngữ là bộ sách đạt tới trình độ phân loại, hệ thống hóa, khái quát hóa khá cao, đánh dấu một bước tiến bộ vượt bậc đối với nền khoa học Việt Nam thời phong kiến.

  1. Lý khí (vũ trụ luận)
  2. Hình Tượng (vũ trụ học)
  3. Khu Vũ (Địa lý học gồm 93 điều)
  4. Vựng Điển (Điển lệ, chế độ gồm 120 điều)
  5. Văn nghệ (48 điều)
  6. Am Tự (ngôn Từ gồm 111 điều)
  7. Thư tịch (107 điều)
  8. Sĩ Quy (phép làm quan gồm 76 điều)
  9. Phẩm vật (gồm 320 điều)

Xin được mở đầu cho loạt bài nhiều kì về những tri thức từ “ Vân Đài Loại Ngữ” bằng bài giới thiệu học giả Lê Quí Đôn.

Lê Quí Đôn (1726-1784) là một tài năng xuất chúng, tác giả của nhiều công trình nghiên cứu văn sử triết có giá trị ngoài  bộ “Vân Đài Loại Ngữ”, tập đại thành tri thức đông tây kim cổ của một đời tri thức chắc lọc mà hậu thế rất mực trân trọng.

Từ thuở bé, Lê Quí Đôn đã nổi tiếng thần đồng:

Hai tuổi đã đọc được những chữ đơn giản

Năm tuổi đã đọc được nhiều chương trong kinh thi.

Mười một tuổi học sử mỗi ngày nhớ được vài chương và bắt đầu học kinh Dịch.

Hai bảy tuổi thi Hội đỗ đầu, vào thi Đình đỗ Bảng nhãn.

Là người rất tự tin vào kiến văn của mình, giai thoại kể rằng trước nhà ông có treo bảng đề mấy chữ “ thiên hạ nghi nhất tự lai vấn( người trong thiên hạ không biết chữ nào thì hãy đến hỏi).

Cuộc đời ông gắn liền với nhiều giai thoại kinh hồn.

Sang chơi nhà bà hàng cầm ngó qua sổ nợ, sau bà hàng cháy nhà, ông đọc giúp bà ghi lại sổ, không sót một người không sai một xu!

Đọc ngược bảng vài ngàn chữ một lược rồi đọc xuôi lại tắp lự.

Lê Quí Đôn chẳng những là nhà văn hóa mà còn là con người có khát vọng chính trị cùng cực. Trong “Vân Đài Loại Ngữ” ông cũng không che dấu khát vọng của mình khi bàn về Vũ hầu Gia Cát Lượng: “ Than ôi! Biết nền đất phát tích bậc đế vương ở Kiến Nghiệp, bói được ngôi nhà phát tích bậc tướng công ở Long Trung, cái học của Gia Cát Vũ Hầu há chỉ riêng dùng để trị nước và dùng binh mà thôi hay sao?”

Cũng từ tham vọng chính trị mà hành xử của Lê Quí Đôn có nhiều chỗ mờ ám tà vạy.

Dựa chúa Trịnh để lập thế mình mà hiếp đáp vua Lê.

Thẳng tay đàn áp bạn đồng liêu là Trần Huy Mật vì Trần Huy Mật trung với vua Lê.

Kẻ sĩ xuất thân lại chịu khuất thân luồn lót nịnh nọt loại hoạn quan là Phạm Huy Đỉnh để được cất nhắc.

Bậc thông nho mà tổ chức gian lận trong thi cử hòng lấy học vị cho đứa con trai bất tài.

Phàm là kẻ sĩ đương thời nghe đến Lê Quí Đôn là sợ đến xanh mặt!

Ông tri thức uyên bác mà khí độ hẹp hòi. Người dịch “Vân Đài Loại Ngữ” là dịch giả Tạ Quang Phát có lời bình:“ Qua những hành vi của ông (…) ta có thể thấy Lê Quí Đôn có học vấn uyên thâm nhưng không phải là bậc cao sĩ.”

.

Nguyễn Tấn Ái.

6 phản hồi

  1. Làm một điều có lợi cho nhiều người, há đó không phải là cái đức của kẻ sĩ sao! Ái đang lập đức đấy, chúc mừng!
    Thống.

  2. Thầy Thống quí mến!
    Bình an nghe thầy!
    Là Ái nghĩ đọc mà không tóm tắt lại cũng phí hoài, lại mong ước có thể tiết kiệm đôi chút thời giờ cho bạn đọc không đủ thời gian đọc nên trao gửi lại vậy, cũng là không tự lượng sức mình rồi!
    Có thầy luôn quan tâm thăm hỏi là vui rồi!
    Ái.

  3. Ái thương,

    Bởi thế cho nên muốn trở thành kẻ sĩ không phải là điều dễ làm em nhỉ?

    Chị lại bổng nhớ đến câu “Hùm chết để da – Người ta chết để tiếng.” của ông bà tổ tiên mình để lại mà thấm mà thía làm sao đâu. 🙂

    Chị đồng cảm với thầy Thống về việc lập đức của em đấy ! 🙂

  4. Chị ơi!
    Tiếc cho ông bãng nhãn quá!
    Sách này cũng kể chuyện thi cử,đại loại gần giống như chị kể trước đây vậy, lại có thêm phần tệ gian lận trong thi cử nữa, cứ y như học trò ngày nay! Buồn cười lắm, rồi em sẽ kể lại cho mọi người cùng vui!
    Em Ái.

  5. Sao có thể nói ông này không phải bậc cao sĩ nhỉ? Xã hội phương Đông có xu hướng trọng quá nặng “quân tử”. Mình thì thích những người có dã tâm chính trị và biết thủ đoạn hơn. Phải thế mới k bị người khác ăn hiếp chứ.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Nội San Chuyên Tiếng Anh

Nurturing Language Talents

Khải Đơn

Thời gian trên đường

The WordPress.com Blog

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

Blogs Of The Day

Just another WordPress.com weblog

Thiền Tịnh Tâm

Tâm tịnh đời vui

%d bloggers like this: